Leiden na jeden dzień – co zobaczyć w mieście kanałów, muzeów i najstarszego uniwersytetu w Holandii?

Leiden, po polsku nazywane Lejdą, pozostaje w cieniu Amsterdamu, Rotterdamu i Hagi. Niesłusznie. To jedno z tych holenderskich miast, które dobrze zwiedza się bez pośpiechu, tłumów i konieczności pokonywania dużych odległości. Historyczne centrum jest zwarte, pełne kanałów, mostów, starych kamienic, ukrytych dziedzińców i budynków związanych z najstarszym uniwersytetem w Holandii.

Miasto można poznać podczas jednodniowej wycieczki, zwłaszcza jeśli wcześniej wybierze się kilka najważniejszych miejsc. Próba zobaczenia wszystkich muzeów, kościołów i zabytków w ciągu kilku godzin skończy się raczej bieganiem od wejścia do wejścia niż przyjemnym zwiedzaniem. Znacznie lepiej połączyć spacer po centrum z jednym muzeum, krótkim odpoczynkiem nad kanałem i wizytą w ogrodzie botanicznym albo rejsem.

Leiden jest również dobrym kierunkiem dla osób, które chcą zobaczyć charakterystyczną holenderską architekturę, ale niekoniecznie mają ochotę spędzać cały dzień w najbardziej zatłoczonych częściach Amsterdamu. W Lejdzie kanały nadal odgrywają ważną rolę w krajobrazie miasta, a wiele ulic zachowało kameralny charakter.

Początek spaceru przy dworcu Leiden Centraal

Najwygodniejszym punktem rozpoczęcia zwiedzania jest dworzec Leiden Centraal. Naprzeciwko znajduje się punkt informacji turystycznej VVV Leiden, w którym można kupić mapę, trasę spacerową albo uzyskać aktualne informacje o godzinach otwarcia atrakcji.

Z dworca do historycznego centrum można dojść pieszo w kilka minut. Samochód nie jest tu szczególnie potrzebny. Stare miasto jest zwarte, a wiele ulic najlepiej poznawać właśnie podczas spaceru. Rower również nie jest konieczny, jeśli plan obejmuje wyłącznie centrum. Przy jednodniowej wizycie może wręcz przeszkadzać, ponieważ co chwilę trzeba byłoby go zostawiać przed muzeum, kościołem albo wejściem na dziedziniec.

Pierwszym charakterystycznym punktem na trasie może być wiatrak De Valk. Znajduje się niedaleko dworca i trudno go przeoczyć. Obecny wiatrak został zbudowany w 1743 roku i jest ostatnim zachowanym oryginalnym młynem spośród dziewiętnastu, które stały kiedyś na miejskich wałach Lejdy.

W budynku działa muzeum pokazujące nie tylko mechanizm młyna, ale również warunki życia rodziny młynarza. Z wyższych poziomów można spojrzeć na miasto z góry. Osoby, które mają tylko kilka godzin, mogą ograniczyć się do obejrzenia wiatraka z zewnątrz i ruszyć dalej w stronę centrum.

Museum De Lakenhal i historia miasta

Niedaleko znajduje się Museum De Lakenhal, czyli miejskie muzeum sztuki i historii. Nazwa budynku odnosi się do dawnej hali sukienniczej. Produkcja i handel tkaninami przez długi czas należały do najważniejszych gałęzi lokalnej gospodarki.

Muzeum prezentuje historię Lejdy, jej przemysłu, mieszkańców i sztuki. W kolekcji znajdują się dzieła dawnych mistrzów związanych z miastem, między innymi Rembrandta, Jana Steena, Lucasa van Leydena i Gerrita Dou. To dobry wybór dla osoby, która chce odwiedzić tylko jedno muzeum i jednocześnie poznać kilka różnych rozdziałów historii miasta.

Na spokojne zwiedzanie De Lakenhal trzeba przeznaczyć przynajmniej kilkadziesiąt minut, a najlepiej około półtorej godziny. Warto więc wcześniej zdecydować, czy muzeum ma być głównym punktem dnia, czy tylko jednym z przystanków. Leiden ma wiele placówek muzealnych, ale odwiedzanie kilku dużych ekspozycji jednego dnia pozostawi niewiele czasu na samo miasto.

Śladami młodego Rembrandta

Rembrandt van Rijn urodził się w Lejdzie w 1606 roku i spędził tu młodość oraz pierwsze lata działalności artystycznej. Dopiero później przeniósł się do Amsterdamu. W Lejdzie zdobywał wykształcenie, uczył się malarstwa i prowadził pierwszą pracownię.

Miasto przygotowało trasę spacerową łączącą miejsca związane z młodym Rembrandtem. Prowadzi ona między innymi przez okolice jego miejsca urodzenia, szkoły, pracowni oraz domów osób, które miały znaczenie dla jego rozwoju. Nie wszystkie dawne budynki przetrwały do naszych czasów, dlatego część punktów przypomina raczej o historii miejsca, niż pozwala wejść do zachowanego wnętrza.

Nie trzeba przechodzić całej trasy, aby zauważyć obecność malarza w przestrzeni miasta. Informacje o nim pojawiają się w muzeach, na tablicach i przy ulicach związanych z jego młodością. Dla miłośników sztuki połączenie krótkiego spaceru śladami Rembrandta z wizytą w Museum De Lakenhal będzie jednym z najciekawszych sposobów poznawania Lejdy.

Kanały, mosty i Nieuwe Rijn

Po zwiedzaniu muzeum najlepiej zejść w stronę kanałów i pozwolić sobie na spacer bez bardzo ścisłego planu. Centrum przecina gęsta sieć dróg wodnych. Nad kanałami stoją kamienice o różnych szerokościach i kształtach fasad, a pomiędzy nimi pojawiają się niewielkie place, kościoły i dawne magazyny.

Jednym z najbardziej charakterystycznych fragmentów centrum są okolice Nieuwe Rijn. Nad wodą działają lokale gastronomiczne, a w wybrane dni odbywa się targ. W pobliżu znajduje się Koornbrug, zadaszony most, który dawniej był związany z handlem zbożem. Dziś jest jednym z najbardziej rozpoznawalnych punktów w centrum i często pojawia się na zdjęciach przedstawiających Lejdę.

To dobre miejsce na przerwę. Zamiast szukać lokalu przy głównej ulicy handlowej, można wybrać stolik nad kanałem albo kupić coś na wynos i usiąść w spokojniejszym miejscu. W ciepły dzień część życia miasta przenosi się nad wodę, a niewielkie łodzie przepływające między mostami tworzą typowo holenderski krajobraz.

Burcht, czyli widok z najstarszej części miasta

W samym sercu Lejdy znajduje się Burcht van Leiden. Jest to jedna z najstarszych zachowanych budowli obronnych tego rodzaju w Holandii. Okrągły mur stoi na sztucznie usypanym wzgórzu w miejscu, w którym spotykają się dawne szlaki wodne.

Burcht nie przypomina rozbudowanego zamku z wieżami i komnatami. Najważniejsze są tutaj mur, wzgórze i położenie. Po wejściu na górę można obejść koronę budowli i spojrzeć ponad dachami historycznego centrum. Widać stąd między innymi wieże kościołów i gęstą zabudowę otaczającą kanały.

Wejście nie zajmuje dużo czasu, dlatego Burcht bardzo dobrze pasuje do jednodniowego planu. Nie trzeba rezerwować na niego osobnej części dnia. Wystarczy kilkanaście lub kilkadziesiąt minut, zależnie od pogody i liczby osób na górze.

Pieterskerk i najstarsza część uniwersyteckiej Lejdy

Z Burcht warto skierować się w stronę Pieterskerk. To najstarszy kościół parafialny w mieście. Jego obecna forma powstawała przez kilka stuleci. Świątynia jest związana z historią Lejdy, uniwersytetu, Rembrandta oraz angielskich purytanów, którzy mieszkali w mieście przed wyruszeniem do Ameryki.

W kościele pochowano między innymi rodziców Rembrandta oraz wielu uczonych związanych z uniwersytetem. W pobliżu mieszkali członkowie wspólnoty pielgrzymów kierowanej przez Johna Robinsona. Nie wszyscy odpłynęli później na statku Mayflower, ale pobyt tej grupy pozostawił w mieście wyraźny ślad.

Okolice kościoła, określane jako Pieterskwartier, należą do najbardziej nastrojowych części centrum. Znajdują się tu wąskie uliczki, zabytkowe domy, niewielkie lokale i budynki przypominające o dawnym akademickim charakterze dzielnicy. Nawet jeśli Pieterskerk jest zamknięty z powodu wydarzenia albo przygotowań, warto obejść go dookoła i zajrzeć w sąsiednie zaułki.

Rapenburg i najstarszy uniwersytet w Holandii

Uniwersytet w Lejdzie został założony w 1575 roku i jest najstarszym uniwersytetem w Holandii. Jego budynki nie tworzą jednego zamkniętego kampusu. Są rozproszone po historycznym centrum, dlatego życie akademickie miesza się z codziennym życiem miasta.

Najbardziej reprezentacyjna część uniwersyteckiej Lejdy znajduje się przy kanale Rapenburg. Stoi tu Academiegebouw, najstarszy budynek uniwersytetu. Pierwotnie służył jako kościół klasztorny, a później został przejęty przez uczelnię. Do dziś odbywają się w nim ważne uroczystości akademickie.

Spacer wzdłuż Rapenburga pozwala zobaczyć eleganckie kamienice, dawne siedziby uczonych i budynki uniwersyteckie. Jest tu spokojniej niż przy głównych ulicach handlowych. To również dobry fragment trasy dla osób zainteresowanych architekturą, ponieważ fasady nad kanałem pokazują różne etapy rozwoju miasta.

Hortus botanicus, czyli zielona przerwa w centrum

Za Academiegebouw znajduje się Hortus botanicus Leiden. Ogród założono w 1590 roku. Jest najstarszym ogrodem botanicznym w Holandii i jednym z najstarszych tego rodzaju obiektów w Europie.

Hortus nie jest jedynie dekoracyjnym parkiem. Od początku był związany z badaniami naukowymi i kształceniem studentów. Przez stulecia gromadzono tu rośliny sprowadzane z różnych części świata. Współcześnie można zwiedzać zarówno część zewnętrzną, jak i szklarnie z roślinami wymagającymi cieplejszego klimatu.

W jednodniowym planie ogród najlepiej potraktować jako alternatywę dla kolejnego muzeum. Po kilku godzinach chodzenia po ulicach i oglądania wnętrz odpoczynek wśród roślin może być znacznie przyjemniejszy niż następna duża wystawa.

Na zwiedzanie trzeba jednak przeznaczyć trochę czasu. Krótkie przejście przez kilka alejek nie pokaże charakteru tego miejsca. Jeśli Hortus ma znaleźć się w planie, dobrze zarezerwować na niego co najmniej godzinę i wcześniej sprawdzić godziny otwarcia.

Ukryte hofjes

Jednym z najbardziej charakterystycznych elementów Lejdy są hofjes, czyli niewielkie zespoły domów otaczających wewnętrzny dziedziniec lub ogród. Budowano je przede wszystkim z myślą o osobach starszych, samotnych i niemających wystarczających środków na samodzielne utrzymanie.

W historycznym centrum znajduje się 35 takich dziedzińców. Z ulicy często widać jedynie niepozorną bramę albo drzwi. Dopiero po wejściu ukazuje się zielony, cichy plac otoczony małymi domami. Kontrast między ruchliwą ulicą a spokojem wewnętrznego dziedzińca bywa zaskakujący.

Wiele hofjes nadal pełni funkcję mieszkalną. Nie są to dekoracje stworzone dla turystów. Trzeba zachowywać się cicho, nie zaglądać mieszkańcom do okien i przestrzegać informacji umieszczonych przy wejściu. Nie wszystkie dziedzińce są dostępne przez cały dzień, a niektóre pozostają zamknięte.

Podczas krótkiej wizyty nie ma potrzeby szukania wszystkich 35 miejsc. Wystarczy odwiedzić dwa lub trzy położone w pobliżu głównej trasy. Osoby szczególnie zainteresowane hofjes mogą skorzystać z osobnej trasy spacerowej dostępnej w informacji turystycznej.

Leiden z perspektywy wody

Alternatywą dla części spaceru jest rejs po kanałach. Z pokładu łodzi dobrze widać układ historycznego centrum, niskie mosty, nabrzeża i tylne części kamienic, których nie można zobaczyć z ulicy.

Rejsy trwają zazwyczaj około godziny, choć oferta poszczególnych przewoźników może się różnić. To dobry pomysł po intensywnym porannym spacerze. Pozwala odpocząć, a jednocześnie nadal oglądać miasto.

W sezonie i podczas słonecznych weekendów miejsca na łodziach mogą szybko się kończyć. Osoba, której szczególnie zależy na rejsie, powinna sprawdzić godziny wypłynięć zaraz po przyjeździe do miasta. W chłodniejszych miesiącach część przewoźników ogranicza liczbę kursów.

Które muzeum wybrać?

Leiden ma zaskakująco bogatą ofertę muzealną jak na miasto tej wielkości. Oprócz Museum De Lakenhal można odwiedzić między innymi muzeum starożytności, muzeum historii nauki i medycyny, muzeum etnograficzne oraz Naturalis, czyli duże centrum poświęcone przyrodzie.

Przy jednodniowej wycieczce najlepiej wybrać placówkę zgodną z własnymi zainteresowaniami. De Lakenhal będzie dobrym wyborem dla osób zainteresowanych historią miasta i malarstwem. Rijksmuseum van Oudheden przyciąga miłośników Egiptu, Rzymu i archeologii. Rijksmuseum Boerhaave pokazuje rozwój nauki i medycyny, natomiast Naturalis sprawdzi się szczególnie podczas rodzinnego wyjazdu.

Naturalis znajduje się poza najściślejszym historycznym centrum i samo w sobie może zająć znaczną część dnia. Nie warto więc dokładać go do planu obejmującego jednocześnie De Lakenhal, Hortus, kościoły, hofjes i pełną trasę Rembrandta. Taki plan dobrze wygląda jedynie na papierze.

Przykładowy plan jednodniowego zwiedzania

Po przyjeździe rano można rozpocząć od wiatraka De Valk, a następnie przejść do Museum De Lakenhal. Po zwiedzaniu warto skierować się w stronę Nieuwe Rijn, Koornbrug i Burcht. W tej części centrum łatwo znaleźć miejsce na lunch.

Po południu trasa może prowadzić przez Pieterskerk, Pieterskwartier i Rapenburg. Następnie trzeba wybrać między dłuższą wizytą w Hortus botanicus, kolejnym muzeum a rejsem po kanałach. Po drodze można zajrzeć do dwóch lub trzech hofjes.

Wieczorem najlepiej wrócić w okolice kanałów. Gdy ruch turystyczny maleje, centrum staje się spokojniejsze, a światła odbijające się w wodzie nadają kamienicom zupełnie inny wygląd niż w ciągu dnia. Z historycznej części miasta można bez problemu wrócić pieszo na dworzec.

O czym pamiętać przed przyjazdem?

Godziny otwarcia muzeów, kościołów, ogrodu botanicznego i wiatraka mogą się zmieniać w zależności od dnia tygodnia, sezonu oraz organizowanych wydarzeń. Szczególną uwagę należy zwrócić na poniedziałki, gdy część obiektów bywa zamknięta.

Wygodne buty są ważniejsze niż rozbudowany plan. Ulice w historycznym centrum bywają wyłożone nierówną kostką, a wejście na Burcht, wyższe poziomy wiatraka czy dłuższy spacer wzdłuż kanałów oznaczają kilka godzin na nogach.

Leiden najlepiej poznaje się bez ciągłego patrzenia na zegarek. Największą zaletą miasta nie jest jeden monumentalny zabytek, lecz połączenie kanałów, uniwersyteckiej atmosfery, małych dziedzińców, starych kamienic i miejsc związanych z nauką oraz sztuką. Jednego dnia nie da się zobaczyć wszystkiego, ale można zobaczyć wystarczająco dużo, aby zrozumieć, dlaczego Lejda zasługuje na coś więcej niż tylko krótki przystanek w drodze do Amsterdamu czy Hagi.

Źródła

https://www.visitleiden.nl/en – oficjalny serwis turystyczny Lejdy zawierający informacje o zabytkach, muzeach, kanałach, trasach spacerowych i organizacji wizyty.

https://www.visitleiden.nl/en/culture/city-walks/rembrandt-route – oficjalny opis trasy spacerowej prowadzącej przez miejsca związane z młodością Rembrandta w Lejdzie.

https://www.lakenhal.nl/en – oficjalna strona Museum De Lakenhal z informacjami o historii muzeum, kolekcji sztuki i ekspozycjach związanych z Lejdą.

https://www.visitleiden.nl/en/locations/2380897422/de-burcht – informacje o historii Burcht van Leiden, położeniu budowli i jej znaczeniu dla rozwoju miasta.

https://www.visitleiden.nl/en/locations/2974987658/pieterskerk – informacje o historii Pieterskerk oraz osobach związanych z kościołem, w tym rodzinie Rembrandta i wspólnocie pielgrzymów.

https://www.universiteitleiden.nl/en/about-us – oficjalne informacje o Uniwersytecie w Lejdzie, jego historii i założeniu uczelni w 1575 roku.

https://www.universiteitleiden.nl/en/dossiers/history-of-leiden-university/locations-then-and-now – opis historycznych budynków uczelni, w tym Academiegebouw i obiektów znajdujących się przy Rapenburgu.

https://hortusleiden.nl/en/botanical-gardens – oficjalne informacje o Hortus botanicus Leiden, historii ogrodu i jego kolekcjach roślinnych.

https://www.visitleiden.nl/en/culture/monuments/monumenten-in-leiden/2117813166/leidse-hofjes – informacje o lejdejskich hofjes, ich historii i rozmieszczeniu w centrum miasta.

https://www.visitleiden.nl/en/culture/museums/molenmuseum-de-valk – informacje o historii wiatraka De Valk, muzeum młynarstwa i jego znaczeniu dla miasta.

https://www.visitleiden.nl/en/what-to-do/boating – informacje o rejsach, wynajmie łodzi i zwiedzaniu Lejdy z perspektywy kanałów.